Hurda Elektrik Motoru ve Trafo: Bakır Sargı, Alüminyum Sargı ve Değer

Hurda motor ve trafoların değeri büyük ölçüde içindeki sargıya bağlıdır: Bakır sargılı olanlar, alüminyum sargılılardan daha değerlidir. Sargının rengine bakarak ayırt edebilirsiniz; ancak lak kaplaması yanıltabilir, küçük bir yeri çizmek en güvenli yoldur. Motorlar çoğunlukla bütün halde "motor hurdası" olarak satılır. Yağlı trafoları açmayın, kondansatörlü cihazları sökerken dikkatli olun.

Çamaşır makinesi, matkap, su pompası, kompresör, asansör ve sanayi makineleri ömrünü tamamlayınca geride bir elektrik motoru kalır. Trafolar ise eski şarj cihazlarından kaynak makinelerine, mikrodalga fırınlardan sanayi panolarına kadar birçok yerde bulunur. Dıştan ağır bir demir yığını gibi görünen bu parçaların içinde değerli bakır ya da alüminyum vardır. Bu rehberde motor ve trafonun yapısını, sargı türünü ayırmayı ve satış öncesi kararları anlatıyoruz.

1. Motor ve trafonun yapısı

1.1. Elektrik motoru

Tipik bir motor; dış gövde, stator (sabit sargılı bölüm), rotor (dönen bölüm), mil, rulman ve bağlantı kutusundan oluşur. Gövde döküm demir, çelik ya da alüminyum olabilir. Stator ve rotorun çekirdeği ince çelik saclardan yapılmıştır. Asıl değerli kısım, statordaki sargı telleridir.

1.2. Trafo

Bir trafoda çelik saclardan oluşan çekirdeğin üzerine sarılmış iki veya daha fazla bobin bulunur. Küçük trafolarda çoğunlukla bakır tel kullanılır, ama alüminyum sargılı olanlar da vardır. Büyük güç trafolarında ise sargılar soğutma yağı dolu bir kazanın içindedir.

2. Bakır sargı ile alüminyum sargı farkı

2.1. Renge bakmak neden yetmez?

Sargı telleri emaye lak ile kaplıdır. Lak kırmızımsı ya da kahverengi olduğu için alüminyum tel de bakır gibi görünebilir. Bu yüzden yalnızca dışa bakmak yeterli değildir.

2.2. Çizerek kontrol

Telin küçük bir yerini bıçakla hafifçe kazıyın. Altından kırmızımsı metal çıkıyorsa bakır, gümüşi metal çıkıyorsa alüminyumdur. Bağlantı uçlarına da bakın: Alüminyum sargılarda uçlar çoğunlukla ek ile bakır kabloya bağlanır. Ek noktası, alüminyum sargının ipuçlarından biridir.

2.3. Ağırlık ipucu

Aynı boyuttaki iki motordan alüminyum sargılı olan genellikle daha hafiftir. Ancak gövde malzemesi de ağırlığı etkilediği için bu yöntem kesin sonuç vermez. Sargı alüminyumsa hurdacıya baştan söyleyin; sonradan fark edilmesi güveni zedeler.

3. Değeri belirleyen etkenler

3.1. Bakır oranı

Küçük motorlarda toplam ağırlığa göre bakır payı çoğunlukla sınırlıdır, çünkü ağırlığın çoğu çelik çekirdekten gelir. Büyük ve iyi sargılı motorlarda ise bakır miktarı toplamda fark yaratır. Hurdacı motorun boyuna ve türüne göre bir değerlendirme yapar.

3.2. Gövde ve yabancı maddeler

Alüminyum gövdeli motor, döküm gövdelisine göre farklı değerlendirilebilir. Pompa gövdesi, kasnak, redüktör gibi takılı parçalar varsa ayrı söylenmelidir. Yağ ve çamur kesinti nedenidir; akan yağı boşaltıp kuru teslim etmek işe yarar.

3.3. Piyasa

Bakır fiyatı yükseldiğinde motor hurdasının değeri de genellikle artar, çünkü alıcı içindeki metale bakar. Bakır fiyatını etkileyen etkenler için bakır fiyatları yazımızı okuyabilirsiniz.

4. Sökmeye değer mi?

4.1. Bütün satış

Çoğu kişi için en kolay yol motoru bütün halde satmaktır. Sökmek zaman alır, alet ister ve sargıyı çıkarmak ciddi güç gerektirir. Hurdacıya "motor olarak" fiyatını sorun; bu fiyat sizin karşılaştırma noktanızdır.

4.2. Sökülürse ne elde edilir?

Sargı sökülürse bakır, çelik ve varsa alüminyum ayrı satılır. Hurda bakırın sınıfı temizliğine bağlıdır. Fakat stator sargısını çıkarmak için ısıtma ya da yakma yöntemleri kullanılmamalıdır; bu işlem hem zehirli duman çıkarır hem de bakırın kalitesini düşürür. Tıpkı kablo yakma gibi yanlış bir yöntemdir. Söküm işini atölyesi olanlara bırakmak en doğrusudur.

4.3. Ayrılabilecek basit parçalar

Motorun bağlı olduğu plastik fan kapağı, kablo ve kasnak gibi parçaları basit aletlerle ayırabilirsiniz. Bu küçük ayrım, ağır söküm yapmadan parçanın daha temiz görünmesini sağlar.

5. Güvenlik

5.1. Yağlı trafolar

Eski yağlı trafolar ve bazı eski kondansatörler, PCB adı verilen zararlı bileşikler içerebilir. Bu tür ekipmanları açmayın, yağını dökmeyin, hurdaya vermeden önce yetkili firmaya danışın. Tehlikeli atık kapsamına girebilirler ve özel bertaraf gerektirirler.

5.2. Kondansatörler

Motorun yanındaki kondansatörler ve mikrodalga fırın devreleri, cihaz fişten çekildikten sonra bile elektrik yükü taşıyabilir. Özellikle mikrodalga fırının kapağını açıp içindeki trafoyu sökmeye çalışmayın; yüksek gerilim ciddi tehlikedir. Cihazı bütün halde teslim edin.

5.3. Ağır parçalar

Motorlar görünenden ağırdır. Tek başınıza kaldırmayın, ayağınıza düşmemesi için kapalı ayakkabı giyin. Büyük parçalar için hurdacının araçlı alımını kullanın.