Hurda Tartımı, Dara, Fire ve Kesinti: Hurda Kilo Fiyatı Nasıl Hesaplanır?

Hurda satışında ödenecek tutar, net ağırlık ile kilo fiyatının çarpımıdır. Net ağırlık; brüt tartımdan dara (boş araç ya da kap) çıkarılarak, ardından varsa nem, yağ, toprak ve yabancı madde kesintisi düşülerek bulunur. Tartımı gözünüzle görün, darayı ve kesinti oranını tartımdan önce konuşun ve büyük partilerde tartım fişi isteyin. Böylece hurda kilo fiyatı ne olursa olsun hesabın doğru yapıldığından emin olursunuz.

Hurda satarken çoğu zaman yalnızca kilo fiyatı konuşulur. Oysa eline geçecek parayı en az fiyat kadar tartım da belirler. Doğru çalışmayan bir terazi, yanlış düşülen bir dara ya da önceden konuşulmamış bir kesinti, iyi bir fiyatın avantajını tamamen ortadan kaldırabilir. Bu rehberde hurda tartımının nasıl yapıldığını, dara, fire ve kesinti kavramlarını ve net tutarın nasıl hesaplandığını sade bir dille anlatıyoruz.

Kantar ve terazi kontrolü

Hurda, miktarına göre ya bir baskül terazide ya da araçla birlikte bir kantarda tartılır. Her iki durumda da şunlara dikkat edin:

• Göstergeyi kendiniz görün: Tartım sırasında ekranı ya da ibreyi kendiniz okuyun.
• Sıfır ayarı: Tartımdan önce terazinin boşken sıfırı gösterdiğinden emin olun.
• Muayene etiketi: Ticari amaçla kullanılan tartı aletleri periyodik muayeneye tabidir. Kantar ya da terazi üzerinde muayene etiketi veya damgası olup olmadığına bakabilirsiniz.
• Tekrar tartım: Tereddüt ettiğiniz bir sonuç olursa aynı yükü yeniden tartmayı isteyebilirsiniz. Güvenilir bir hurdacı buna itiraz etmez.

Küçük miktarlarda, evdeki bir tartıyla yaklaşık ağırlığı önceden bilmek de beklentinizi doğru kurmanıza yardımcı olur.

Dara ve boş araç ağırlığı

Dara, hurdanın içinde bulunduğu araç, kap, kasa ya da çuvalın ağırlığıdır. Tartımda ölçülen toplam ağırlığa brüt, daradan arındırılmış ağırlığa net denir.

Araçla getirilen hurdada tartım genellikle şöyle yapılır:

1. Araç hurdayla birlikte kantara çıkar: brüt ağırlık.
2. Hurda boşaltılır, araç boş olarak tekrar tartılır: dara.
3. Brütten dara çıkarılır: net hurda ağırlığı.

Dara boş araç yeniden tartılarak belirlenmelidir; tahmini ya da "her zamanki" bir dara rakamı kullanılmamalıdır. Hurdanızı çuval, kova ya da kasa içinde götürüyorsanız kapların ağırlığı da dara olarak düşülür; bu normaldir.

Nem, yağ, toprak ve yabancı madde kesintisi

Net ağırlık her zaman satılan metalin gerçek ağırlığı değildir. Hurdanın içinde metal olmayan maddeler varsa hurdacı bunları kesinti olarak düşer.

Nem kesintisi

Yağmur altında kalmış, içinde su bulunan ya da ıslak hurda (özellikle talaş, kablo ve petekler) gerçekte olduğundan ağır tartılır. Hurdacı bu fazlalığı düşebilir. Hurdanızı kuru bir yerde saklamak ve petek, boru gibi parçaların içindeki suyu boşaltmak bu kesintiyi önler.

Yağ kesintisi

Talaş, motor bloğu, şanzıman ve makine parçalarındaki yağ, ağırlık yapar ama değer taşımaz. Yağı süzülmemiş ya da boşaltılmamış hurdada kesinti uygulanması olağandır. Ayrıntılar için talaş hurdası rehberimize bakabilirsiniz.

Toprak ve yabancı madde kesintisi

Toprak, çamur, beton, ahşap, plastik, kauçuk ve cam gibi maddeler metalle birlikte tartıldığında hurdacı ya bu maddelerin tahmini ağırlığını düşer ya da partiyi daha düşük bir sınıftan alır. Örneğin çamaşır makinesindeki beton ağırlıklar, lastikli jantlardaki lastik ya da yalıtımlı kablodaki plastik bu gruba girer.

Kesinti oranları ve hesaplama yöntemi

Kesinti genellikle iki şekilde uygulanır:

• Yüzde kesinti: Net ağırlıktan belirli bir oran düşülür. Örneğin "yüzde iki nem kesintisi" gibi.
• Sınıf düşürme: Kesinti yapmak yerine hurda daha düşük fiyatlı bir sınıftan alınır. Örneğin içinde demir parçalar olan bakır, "karışık bakır" olarak değerlendirilir.

Hangi yöntemin, hangi oranda uygulanacağı tartımdan önce konuşulmalıdır. Tartımdan sonra ortaya çıkan bir kesinti, anlaşmazlıkların en sık nedenidir.

Fire ve fire oranı

Fire, bir malzemenin işlenirken, taşınırken ya da beklerken kaybettiği ağırlıktır. Hurda satışında "fire" kelimesi genellikle iki anlamda kullanılır:

• Hurdanın içindeki kullanılamayacak kısım: Eritildiğinde kaybolacak pas, oksit, kaplama gibi kısımlar. Bu, kesinti ile benzer bir mantıktır.
• İşletmelerin üretim firesi: Bir fabrikanın üretimde harcadığı hammadde ile ürettiği ürün arasındaki fark. Bu fire, işletmenin hurdaya ayırdığı malzemeyi oluşturur.

Fire hesaplama

Üretim firesi kabaca giriş miktarından çıkış miktarının çıkarılmasıyla bulunur. İşletmeler bu hesabı düzenli tuttuğunda, hurdaya ayrılacak malzeme miktarını önceden bilir ve hurdacıyla daha sağlıklı planlama yapar.

Net tutar hesabı

Hurda satışında eline geçecek tutar şöyle hesaplanır:

1. Brüt ağırlık − dara = net ağırlık
2. Net ağırlık − kesinti = ödemeye esas ağırlık
3. Ödemeye esas ağırlık × kilo fiyatı = ödenecek tutar

Örnek: Brüt 3.200 kg, dara 2.000 kg ise net ağırlık 1.200 kg'dır. Önceden konuşulmuş yüzde iki kesinti uygulanırsa ödemeye esas ağırlık 1.176 kg olur. Ödenecek tutar, bu ağırlık ile o gün anlaşılan kilo fiyatının çarpımıdır. Kilo fiyatının nasıl oluştuğunu hurda fiyatları nasıl belirlenir rehberimizde anlatıyoruz.

Tartım fişi ve kayıtlar

Özellikle büyük partilerde ve işletme satışlarında tartım fişi isteyin. Fişte şunların yer alması iyi olur:

• Tarih ve saat
• Brüt ağırlık, dara ve net ağırlık
• Hurdanın türü ve sınıfı
• Uygulanan kesinti oranı
• Kilo fiyatı ve toplam tutar

İşletmeler için bu kayıtlar muhasebe açısından da gereklidir. Bireysel satışlarda da fotoğraf ya da kısa bir not tutmak, ileride doğabilecek sorulara cevap olur.

Hurdacıyla anlaşmazlıkları önleme

• Fiyatı ve sınıfı tartımdan önce netleştirin: "Bakır" değil, "parlak bakır" ya da "karışık bakır" gibi açık konuşun.
• Kesinti varsa önceden sorun: Kesinti yapılıp yapılmayacağını ve oranını önceden konuşun.
• Darayı birlikte belirleyin: Boş araç ya da kap tartımını görün.
• Hurdanızı hazırlayın: Kuru, temiz ve türlerine ayrılmış hurda, kesinti tartışmasını büyük ölçüde ortadan kaldırır.
• Birden fazla teklif alın: Tartım ve kesinti uygulamaları hurdacıdan hurdacıya değişebilir. Karşılaştırmak için en yakın hurdacıları inceleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dara nedir?

Hurdanın içinde tartıldığı araç, kap ya da çuvalın ağırlığıdır. Toplam ağırlıktan dara çıkarıldığında net hurda ağırlığı bulunur.

Hurdacının kesinti yapması normal mi?

Hurdada nem, yağ, toprak ya da yabancı madde varsa makul bir kesinti olağandır. Önemli olan kesintinin oranının tartımdan önce konuşulmasıdır.

Tartım sonucuna güvenmezsem ne yapabilirim?

Tartımın tekrarlanmasını isteyebilir, terazinin sıfır ayarını ve muayene etiketini kontrol edebilirsiniz. Anlaşamazsanız hurdanızı başka bir hurdacıya da götürebilirsiniz.

Tartım fişi almak zorunlu mu?

Bireysel küçük satışlarda her hurdacı fiş vermeyebilir; ancak büyük partilerde ve işletme satışlarında tartım fişi istemek hem hesabı netleştirir hem de kayıt sağlar.

Hurdanızı satmak için en yakın hurdacıyı bulun ya da ilinizdeki hurdacı listesine göz atın.