Döküm Hurdası: Pik ve Sfero Döküm, Çelikten Ayırma ve Döküm Hurda Fiyatı

Döküm hurdası, kalıba dökülerek üretilmiş demir esaslı parçalardır: eski kalorifer petekleri, sobalar, kuzineler, makine gövdeleri, motor blokları ve rögar kapakları. Pik (gri) döküm sert ama kırılgandır, çekiçle kırılır ve kırılma yüzeyi gridir; çelik ise eğilir. Döküm hurda fiyatı, dökümhanelerin talebine, dökümün türüne ve içinde kalan çelik, bakır, plastik gibi yabancı parçalara göre belirlenir. Alüminyum döküm parçalar bu gruba girmez.

Hurdacıların "döküm" dediği malzeme, eritilip kalıba dökülerek şekillendirilmiş demirdir. Eski binaların kalorifer petekleri, köy evlerindeki sobalar ve kuzineler, sanayideki makine gövdeleri ve sokaklardaki rögar kapakları döküm hurdasının en tanıdık örnekleridir. Döküm, sıradan demir-çelik hurdasından ayrı bir sınıf olarak değerlendirilir; çünkü dökümhaneler bu malzemeyi doğrudan yeniden eritmek için tercih eder. Bu rehberde döküm hurdası türlerini, dökümü çelikten ayırmayı ve döküm hurda fiyatını nelerin belirlediğini anlatıyoruz.

Döküm hurdası nedir?

Döküm, yüksek oranda karbon içeren demirin eritilip kalıba dökülmesiyle üretilir. Bu yüksek karbon oranı, dökümü çelikten farklı kılar: Döküm basınca karşı çok dayanıklıdır, karmaşık şekillere kolayca dökülebilir, ancak darbeye karşı çeliğe göre daha kırılgandır. Hurdada en sık iki tür döküm görülür: pik (gri) döküm ve sfero döküm.

Pik döküm (gri döküm) hurdası

Pik döküm, döküm hurdasının en yaygın türüdür. Kırıldığında yüzeyi gri ve kumlu bir görünüm verir; adını da bu renkten alır.

En sık karşılaşılan pik döküm hurdaları şunlardır:

• Kalorifer petekleri: Eski binalarda kullanılan dilimli döküm petekler. Yeni petekler ise çoğunlukla sac paneldir ve demir hurdası olarak değerlendirilir.
• Soba ve kuzineler: Döküm gövdeli sobalar, kuzine kapakları ve ızgaralar.
• Motor blokları ve silindir kapakları: Özellikle eski ve ağır vasıta motorlarında döküm blok yaygındır.
• Makine gövdeleri: Torna, freze, pres ve tezgâh gövdeleri, pompa ve vana gövdeleri.
• Fren diskleri ve kampanalar: Araçlardan sökülen disk ve kampanaların çoğu dökümdür.

Petek hurdası hakkında ayrıntılı bilgi için petek, radyatör ve kombi hurdası rehberimize bakabilirsiniz.

Sfero döküm hurdası

Sfero döküm, içindeki grafitin küresel yapıda olduğu daha sünek, yani darbeye daha dayanıklı bir döküm türüdür. Pik döküm kadar kolay kırılmaz.

Sfero döküm hurdası genellikle şu parçalardan çıkar:

• Su ve kanalizasyon boruları ile bağlantı parçaları
• Rögar kapakları ve ızgaraları (bir kısmı pik döküm de olabilir)
• Krank milleri, dişli ve makine parçaları
• Vana ve pompa gövdeleri

Kamuya ait altyapı parçaları (rögar kapağı, ızgara, su borusu) yalnızca yetkili kurumların ya da müteahhitlerin söküm işlerinden gelir. Sahibi belli olmayan bu tür parçaları güvenilir hurdacılar almaz.

Dökümü çelikten ayırt etme yöntemleri

Döküm de çelik de mıknatısı tutar; bu yüzden mıknatıs testi ikisini ayırmaz. Şu yöntemler daha yardımcı olur:

• Kırılma testi: Pik döküm çekiçle vurulduğunda eğilmeden kırılır ve kırılma yüzeyi gri, kumlu görünür. Çelik ise eğilir, ezilir ama kolay kırılmaz.
• Yüzey görünümü: Döküm parçaların yüzeyi genellikle pürüzlü ve kum kalıp izlidir; kenarları kalın ve yuvarlaktır. Çelik parçalar daha düzgün yüzeyli ve ince kesitlidir.
• Biçim: Karmaşık, kalın cidarlı, nervürlü gövdeler (pompa gövdesi, motor bloğu, petek dilimi) çoğunlukla dökümdür. Sac, profil ve boru ise çeliktir.
• Ses: Pik döküme vurulduğunda daha tok, sönük bir ses çıkar; çelik daha çınlayıcıdır.

Dikkat: Alüminyum döküm parçalar (alüminyum jant, alüminyum motor bloğu, şanzıman kutusu) mıknatısı tutmaz ve çok daha hafiftir. Bunlar döküm demir değil, alüminyum hurdası olarak değerlendirilir ve genellikle daha yüksek fiyat bulur. Ayrıntılar için alüminyum hurdası rehberimize bakın.

Döküm hurda fiyatını etkileyen faktörler

Döküm hurda fiyatı genel olarak demir-çelik hurdası seviyesindedir; dökümhanelerin talebine göre biraz üzerinde ya da altında olabilir. Bakır, alüminyum gibi renkli metallerin çok altında kalır. Kesin rakamı şu etkenler belirler:

• Dökümhane talebi: Döküm hurdasının asıl alıcısı dökümhanelerdir. Sanayi üretimi canlıyken talep ve fiyat yükselir.
• Tür ve temizlik: Tek türden, temiz döküm daha iyi değerlendirilir. Çelik, sac, plastik ya da ahşapla karışık döküm daha düşük fiyat bulur.
• İçindeki diğer metaller: Motor bloklarında alüminyum parçalar, pompa gövdelerinde pirinç veya bronz burçlar, motor gövdelerinde bakır sargı bulunabilir. Bunları ayırmak toplam değeri artırır; çünkü bu metaller dökümden daha değerlidir.
• Boyut: Eritme ocağına sığmayacak kadar büyük parçalar parçalanmak zorundadır. Bu işçilik maliyeti teklife yansır.
• Yağ ve sıvılar: Motor blokları ve şanzıman gövdelerindeki yağ tartımda kesinti sebebidir; çevre açısından da sorun yaratır.

Genel fiyat mantığı için hurda fiyatları nasıl belirlenir rehberimize bakabilirsiniz.

Parçalama ve hazırlama

1. Ayırın: Dökümü sac, profil ve boru gibi çelik parçalardan ayrı bir yığında toplayın.
2. Değerli parçaları sökün: Pirinç vanaları, bakır sargıları, alüminyum kapakları ve plastik parçaları çıkarın.
3. Sıvıları boşaltın: Motor bloklarındaki yağı ve peteklerdeki suyu boşaltın.
4. Gerekirse parçalayın: Petek dilimleri ve sobalar taşınamayacak kadar büyükse ayırın. Pik döküm balyozla kırılabilir; ancak kırılırken parça sıçrayabileceği için koruyucu gözlük ve eldiven kullanın.
5. Fotoğraf ve miktar: Büyük miktarda döküm için fotoğraf ve yaklaşık ağırlıkla hurdacıdan teklif alın.

Sık sorulan sorular

Döküm ile demir aynı fiyattan mı alınır?

Her zaman değil. Döküm ayrı bir sınıf olarak değerlendirilir ve dökümhane talebine göre demirden biraz farklı fiyat bulabilir. Karışık verirseniz tüm parti genellikle düşük sınıftan alınır.

Eski döküm soba ve petekleri satabilir miyim?

Evet. Döküm sobalar, kuzineler ve dilimli petekler döküm hurdası olarak değerlendirilir. İçlerindeki kül, su ve tortuyu boşaltın.

Alüminyum jant döküm müdür?

Alüminyum jant bir alüminyum döküm parçadır; ancak hurdada "döküm" sınıfına değil, alüminyum sınıfına girer ve genellikle daha yüksek fiyat bulur.

Motor bloğunu nasıl hazırlamalıyım?

Yağını boşaltın, alüminyum kapak ve parçaları, bakır kabloları ve plastikleri sökün. Blok döküm, sökülen parçalar ise kendi sınıflarından değerlendirilir.

Döküm hurdanızı satmak için en yakın hurdacıyı bulun ya da ilinizdeki hurdacı listesine göz atın.