Kablo, Akü ve Elektronik Hurdası: Güvenli Ayrıştırma ve Doğru Teslim

Kablo hurdası içindeki metalin türüne ve oranına göre değerlendirilir; kalın enerji kabloları ince data kablolarından daha değerlidir ve kablolar asla yakılarak soyulmamalıdır. Aküler ve piller tehlikeli atık sayılır; kırılmadan, sızdırmadan ve lisanslı toplayıcılara teslim edilmelidir. Elektronik atıklar ise değerli metaller içerse de kendi başınıza parçalanmak yerine bu işe yetkili firmalara verilmelidir.

Kablo, akü ve elektronik cihazlar, hurda içinde hem değerli hem de dikkat gerektiren bir grubu oluşturur. İçlerinde bakır, alüminyum, kurşun ve az miktarda değerli metaller bulunur; ama aynı zamanda asit, ağır metaller ve zararlı kimyasallar da içerebilirler. Bu yüzden bu malzemeleri satarken ya da elden çıkarırken hem kazancınızı korumak hem de sağlığınızı ve çevreyi korumak için bazı kurallara uymak gerekir.

Kablo hurdası

Hurda kablolar, tadilatlardan, elektrik tesisatı yenilemelerinden, şantiyelerden ve eskiyen cihazlardan çıkar. Hurdacı kabloyu, içindeki iletken metalin türüne ve kablonun toplam ağırlığı içindeki oranına göre değerlendirir.

Kablo türlerini ayırmak

• Kalın enerji kabloları: Bina ana besleme hatlarında ve sanayide kullanılan kalın kesitli kablolardır. İçlerindeki metal oranı yüksektir ve en değerli kablo sınıfıdır.
• Ev tesisatı kabloları: Prizlere ve aydınlatmaya giden orta kalınlıkta kablolardır. Metal oranı orta düzeydedir.
• İnce kablolar: Telefon, data, ağ ve uzatma kabloları ile cihaz kordonlarıdır. Plastik oranı yüksek olduğu için değeri düşüktür.
• Alüminyum iletkenli kablolar: Kesitine bakıldığında gümüşi teller görülür. Bakır kabloyla karıştırılmamalı, ayrı bir torbada götürülmelidir.
• Ekranlı ve zırhlı kablolar: Üzerinde çelik zırh ya da örgü bulunan kablolar ayrıca değerlendirilir; çelik kısım fiyatı düşürür.

Kabloları bu gruplara göre ayırmak, hurdacının her birini doğru fiyattan almasını sağlar. Hepsini tek torbaya koyduğunuzda karışım genellikle en düşük grubun fiyatından değerlendirilir.

Soymak mı, soymadan satmak mı?

Kablonun kılıfını soyup içindeki metali ayrı satmak, kılıflı satmaya göre daha yüksek bir kilo fiyatı sağlar. Ancak bunun için zaman ve emek gerekir. Kalın kablolar için kablo soyma aletleri işi kolaylaştırır; ince kablolarda ise soyma çoğu zaman harcanan emeğe değmez. Hangi seçeneğin size daha kazançlı olduğunu anlamak için hurdacıya hem kılıflı hem soyulmuş fiyatı sorun.

Kablo kesinlikle yakılmamalıdır

Kabloların plastik kılıfını yakarak soymak hâlâ yaygın bir alışkanlıktır ama hem tehlikeli hem zararlıdır. Yanan PVC ve benzeri plastikler zehirli gazlar ve dumana yol açar; bu duman çevredeki insanların sağlığını tehdit eder, toprağı ve havayı kirletir. Ayrıca yanma sırasında bakırın yüzeyi oksitlenir ve malzeme "yanık bakır" olarak daha düşük bir sınıfa düşer. Açık alanda atık yakmak birçok yerde idari yaptırıma da konu olabilir. Kısacası kablo yakmak, kazanç yerine kayıp getirir.

Kablonun içinde ne kadar metal olduğunu nasıl tahmin edersiniz?

Bir kablonun değerini kabaca anlamak için kesitine bakmak yeterlidir. Kabloyu temiz bir yerden kesin ve iç teller ile plastik kılıfın kapladığı alanı karşılaştırın. Tellerin kesitin büyük bölümünü doldurduğu kalın kablolarda metal oranı yüksektir. İnce ve çok damarlı kablolarda ise her damarın kendi plastik kılıfı olduğu için plastik payı artar. Ayrıca birkaç metrelik bir parçayı soyup çıkan metali tartmak, elinizdeki kablonun ne kadarının metal olduğunu oldukça doğru gösterir. Bu basit deneme, hurdacının verdiği fiyatı değerlendirmenize yardımcı olur.

Akü ve pil hurdası

Akü neden tehlikeli atıktır?

Otomobil, motosiklet, kesintisiz güç kaynağı ve forklift gibi araçlarda kullanılan kurşun-asit aküler, içlerinde kurşun plakalar ve sülfürik asit çözeltisi barındırır. Kurşun insan sağlığına zararlı bir ağır metaldir; asit ise cilde, gözlere ve toprağa zarar verir. Bu nedenle atık aküler, mevzuatta tehlikeli atık olarak kabul edilir ve yalnızca bu işe izinli toplama ve geri kazanım firmalarına teslim edilmelidir.

Bu, akünüzün bir değeri olmadığı anlamına gelmez. İçindeki kurşun geri kazanılabildiği için atık aküler toplayıcılar tarafından genellikle ücret karşılığında alınır. Önemli olan, aküyü kurşun ve asidi çevreye yaymadan teslim etmektir.

Aküyü güvenli teslim etmek için

1. Aküyü kırmayın ve açmayın. İçindeki plakaları çıkarmaya çalışmak hem asitle temas riski taşır hem de akünün değerini düşürür.
2. Dik tutun. Akünün devrilip asit sızdırmaması için taşırken dik konumda tutun.
3. Sızdıran aküyü ayrı koyun. Kasası çatlamış ya da sızdıran aküleri plastik bir kabın içinde taşıyın.
4. Kutup başlarını kapatın. Birden fazla aküyü bir arada taşırken kutup başlarının birbirine ya da metal yüzeylere değmemesi için bant ya da kapakla kapatın.
5. İzinli toplayıcıya verin. Akü satan servisler, bayiler ve izinli hurdacılar atık aküleri teslim alabilir. Teslim aldıkları aküyü nereye götürdüklerini sormaktan çekinmeyin.

Piller

Kalem piller, şarj edilebilir piller ve telefon, dizüstü bilgisayar ya da elektrikli bisikletlerde kullanılan lityum bataryalar da tehlikeli atık kapsamındadır. Lityum bataryalar ezildiğinde ya da delindiğinde yangın çıkarabilir. Bu nedenle pilleri metal hurdasının içine koymayın; marketlerdeki ve belediyelerin pil toplama kutularına ya da izinli toplayıcılara teslim edin.

Elektronik atık

Bilgisayarlar, televizyonlar, telefonlar, yazıcılar, ev aletleri ve benzeri cihazlar, ömürlerini tamamladığında elektronik atık hâline gelir. Bu cihazların içinde bakır, alüminyum, demir ve az miktarda değerli metaller bulunur; ama aynı zamanda kurşun, cıva ve bromlu alev geciktiriciler gibi zararlı maddeler de olabilir.

Elektronik atığı neden kendiniz parçalamamalısınız?

• Zararlı maddeler: Eski tüplü monitör ve televizyonlar, bazı floresan aydınlatmalar ve bazı cihaz bileşenleri sağlığa zararlı maddeler içerir. Bunları kırmak bu maddelerin ortama yayılmasına yol açabilir.
• Kondansatörler: Bazı cihazlardaki kondansatörler kapatıldıktan sonra bile elektrik yükü taşıyabilir ve dokunulduğunda çarpabilir.
• Soğutucu gazlar: Buzdolabı, klima ve derin dondurucularda bulunan soğutucu gazlar, kontrolsüz söküldüğünde atmosfere salınır ve çevreye zarar verir.
• Bataryalar: Dizüstü bilgisayar ve telefonlardaki bataryalar zarar gördüğünde yanabilir.

Elektronik atığı nereye vermelisiniz?

Türkiye'de elektronik atıklar, belediyelerin toplama noktaları, üretici ve satıcıların geri alım sistemleri ve lisanslı elektronik atık işleme tesisleri aracılığıyla toplanır. Bazı hurdacılar elektronik atık da kabul eder; bu durumda malzemeyi izinli bir tesise ilettiklerinden emin olmak iyi olur. Cihazlarınızı teslim etmeden önce kişisel verilerinizi silmeyi, telefon ve bilgisayarlardaki hesaplardan çıkış yapmayı ve hafıza kartlarını çıkarmayı unutmayın.

Satışa hazırlık özeti

1. Kabloları kalınlığına ve iletken türüne göre ayırın; yakmayın.
2. Soyma işini yalnızca kalın kablolarda ve elle ya da aletle yapın.
3. Aküleri kırmadan, dik ve kutup başları kapalı olarak teslim edin.
4. Pilleri metal hurdasına karıştırmayın; toplama kutularına verin.
5. Elektronik cihazları parçalamayın; verilerinizi silip lisanslı toplayıcılara teslim edin.
6. Hurdacıyı ararken malzemenin türünü ve yaklaşık miktarını söyleyin, fotoğraf gönderin.

Sık sorulan sorular

Hurda kablonun kilo fiyatı neden farklı oluyor?

Kablonun içindeki metal oranı kablodan kabloya çok değişir. Kalın enerji kabloları metal ağırlıklıdır, ince data kabloları ise çoğunlukla plastiktir. Hurdacı bu oranı dikkate alarak fiyat verir.

Akümü herhangi bir hurdacıya satabilir miyim?

Atık aküler tehlikeli atık kapsamında olduğu için teslim alan firmanın bu işe izinli olması gerekir. Hurdacıya aküleri kabul edip etmediğini ve nereye ilettiğini sorun.

Eski telefonları hurdacı alır mı?

Bazı hurdacılar elektronik atık alır, bazıları almaz. Telefonların bataryası nedeniyle güvenli taşınması gerekir; ayrıca teslim etmeden önce kişisel verilerinizi mutlaka silin.

Kabloyu yakmak gerçekten değeri düşürür mü?

Evet. Yakma sırasında bakır yüzeyi bozulur ve malzeme daha düşük bir sınıfa düşer. Üstelik yakma işlemi sağlığa zararlı duman çıkarır.

Kablo ve metal hurdanız için size en yakın hurdacıyı bulun ya da ilinizin hurdacı listesine bakın.