Demir ve Çelik Hurdası: Ağır, Hafif, Talaş ve Döküm Ayrımı

Demir hurdası kilo başına en düşük fiyatlı metal hurdadır ama genellikle en büyük miktarda çıkan hurdadır; bu yüzden kazancı belirleyen asıl şey sınıf ve tonajdır. Kalın, temiz ve kesilmiş parçalar "ağır demir" olarak daha iyi değerlendirilirken ince saç, talaş ve karışık parçalar daha düşük sınıflarda alınır.

Demir ve çelik, geri dönüşümü en yaygın yapılan metallerdir. Bina yıkımlarından çıkan inşaat demirleri, eski kapı ve pencere korkulukları, makine parçaları, ev aletlerinin kasaları, otomobil parçaları, raflar ve konstrüksiyonlar bu gruba girer. Demirin kilo fiyatı bakır ya da alüminyuma göre düşük olsa da çok büyük miktarlarda çıktığı için toplam değer azımsanmayacak düzeydedir. Ayrıca demir, büyük hacim kapladığı için çoğu zaman satıcının asıl derdi onu bulunduğu yerden kaldırmaktır; hurdacıların adresten alım hizmeti en çok bu tür malzemede işe yarar.

Demir ile çelik arasındaki fark

Günlük dilde "demir" kelimesi hem saf demire yakın malzemeleri hem de çeliği anlatmak için kullanılır. Teknik olarak çelik, demirin karbonla belirli oranlarda alaşımlanmış hâlidir ve günümüzde kullanılan "demir" eşyaların büyük çoğunluğu aslında çeliktir. Dökme demir ise karbon oranı daha yüksek olan, kırılgan ve genellikle kalıba dökülerek şekillendirilmiş bir malzemedir; eski radyatörler, kalorifer kazanları, rögar kapakları ve bazı motor blokları bu türe örnektir.

Hurda açısından önemli olan, malzemenin mıknatısa yapışıp yapışmadığı ve hangi biçimde olduğudur. Sıradan çelik ve dökme demir mıknatısa güçlü biçimde yapışır. Mıknatısa yapışmayan ama demir gibi görünen bir parça ise büyük ihtimalle paslanmaz çelik, alüminyum ya da başka bir metaldir ve ayrı değerlendirilmelidir.

Demir hurdası nasıl sınıflandırılır?

Sınıf isimleri hurdacıdan hurdacıya değişebilir, ancak ayrım mantığı hep aynıdır: parçanın kalınlığı, temizliği, boyutu ve içindeki yabancı maddeler.

Ağır demir

Kalın kesitli, masif ve büyük parçalardan oluşur. Kalın profiller, kirişler, kalın saclar, inşaat demirlerinin kalın olanları ve ağır makine parçaları bu gruptadır. Ağır demir eritme tesislerinde verimli kullanıldığı için genellikle en iyi değeri alan demir sınıfıdır. Parçaların tesisin kabul ettiği ölçülerde kesilmiş olması da fiyatı olumlu etkileyebilir.

Hafif demir (ince saç)

İnce sac levhalar, beyaz eşya kasaları, raf sistemleri, ince profiller, metal dolaplar ve benzeri malzemelerdir. Hacmine göre hafif olduğu ve içinde boya, plastik ya da kaplama bulunabildiği için ağır demirden daha düşük bir sınıfta değerlendirilir. Bir buzdolabı ya da çamaşır makinesi bütün hâlde verildiğinde de genellikle bu sınıfa ya da ayrı bir "beyaz eşya hurdası" sınıfına girer.

Talaş

Torna, freze ve benzeri talaşlı imalat atölyelerinde ortaya çıkan ince, kıvrımlı metal parçacıklarıdır. Yağ ve soğutma sıvısı içerebilir ve çok dağınık bir yapıya sahiptir. Bu nedenle ayrı bir sınıfta, genellikle daha düşük fiyattan alınır. Talaşın yağını süzmek ve içine başka metal talaşları karıştırmamak değerini korur.

Döküm (pik) demir

Eski kalorifer petekleri, kazanlar, döküm borular, makine gövdeleri ve rögar kapakları gibi dökme demir parçalardır. Kırılgan yapısı ve farklı kimyasal bileşimi nedeniyle çoğu hurdacı dökümü ayrı bir sınıfta tartar.

Karışık (sökümsüz) demir

İçinde plastik, ahşap, cam, kauçuk ya da başka metaller bulunan demir parçalarıdır. Örneğin içi sökülmemiş bir makine ya da motoru, kauçuk lastiği takılı bir jant ya da ahşabı sökülmemiş bir masa ayağı bu gruba girer. Hurdacı yabancı maddelerin ağırlığını hesaba katarak bu malzemeyi daha düşük bir fiyattan alır.

Pas fiyatı düşürür mü?

Hafif yüzey pası demir hurdasında olağandır ve çoğu durumda sınıfı ciddi biçimde etkilemez. Ancak pas çok ilerlemiş, parça incelip delinmiş ya da pul pul dökülüyorsa malzemenin içindeki gerçek metal miktarı azalmış demektir. Toprak altında uzun süre kalmış, çamurlu ya da betona gömülü parçalar da tartıda ağırlık yapan ama değeri olmayan madde taşıdığı için daha düşük değerlendirilir. Parçalara yapışmış beton, toprak ve molozu kaba bir şekilde temizlemek bu yüzden faydalıdır.

Demirin içinden çıkabilecek değerli parçalar

Demir hurdası sanıldığı kadar tek düze değildir. Bazı parçaların içinde daha değerli metaller bulunur ve bunları ayırmak toplam kazancı artırabilir:

• Elektrik motorları: Gövdesi demir olsa da içindeki sargı bakırdır. Motoru ayrı bir sınıfta satmak ya da sargıyı söküp bakır olarak vermek, onu düz demirin içine katmaktan daha kazançlıdır.
• Beyaz eşyalar: Buzdolabı ve klimalarda kompresör ve bakır borular, çamaşır makinelerinde motor bulunur. Kompresörü ayrı vermek mümkündür; ancak soğutucu gazlı cihazların sökümünü kendiniz yapmayın, bu iş için yetkili geri dönüşüm firmalarına danışın.
• Kablolar ve bağlantılar: Makinelerin üzerindeki kablolar, bakır baralar ve pirinç bağlantı parçaları demirden ayrılarak kendi sınıflarında satılabilir.
• Paslanmaz çelik parçalar: Mıknatısa yapışmayan ya da çok az yapışan parlak parçalar paslanmaz çelik olabilir. Paslanmaz çelik genellikle sıradan demirden daha değerlidir ve ayrı tartılmalıdır.

Büyük miktarlarda demir satarken

Demir hurdası çoğu zaman bina yıkımı, fabrika söküm işi ya da depo boşaltma gibi büyük işlerden çıkar. Bu durumlarda dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır:

1. Kantar tartısı isteyin. Tonlarca demir için el kantarı yerine araç kantarı (köprü kantarı) kullanılır. Aracın boş ve dolu ağırlığı tartılarak aradaki fark hesaplanır; her iki tartı fişini görmek isteyin.
2. Sökümün kim tarafından yapılacağını konuşun. Bazı hurdacılar söküm ve kesim işini kendi ekipleriyle yapar, bazıları ise sadece hazırlanmış malzemeyi alır. Söküm hizmetinin fiyata nasıl yansıyacağını baştan netleştirin.
3. Taşıma ve vinç masrafını sorun. Ağır parçalar için vinç ya da kepçe gerekebilir. Bu masrafın kime ait olduğunu önceden belirleyin.
4. Birden fazla teklif alın. Büyük tonajlarda küçük fiyat farkları bile toplamda önemli tutarlara ulaşır. Birkaç hurdacıdan aynı sınıflar için fiyat almak mantıklıdır.
5. Yazılı anlaşma yapın. Özellikle fabrika ve şantiye sökümlerinde sınıf, fiyat, söküm sorumluluğu ve ödeme takvimini yazılı olarak belirlemek ileride anlaşmazlık çıkmasını önler.

Evden çıkan az miktarda demir için

Eski bir bisiklet, kırık bir ızgara, birkaç profil parçası ya da eski bir soba gibi küçük miktarlar için hurdacıyı aramadan önce malzemeyi bir araya toplamak işi kolaylaştırır. Birçok hurdacı belirli bir miktarın üzerindeki malzeme için adrese gelir; az miktarlar için ise malzemeyi hurdalığa kendiniz götürmeniz istenebilir. Telefonla arayıp malzemenin ne olduğunu ve yaklaşık ne kadar olduğunu söylemek, size doğru bilgi verilmesini sağlar.

Sık sorulan sorular

Paslanmaz çelik demir sınıfından mı alınır?

Genellikle hayır. Paslanmaz çelik içerdiği krom ve nikel nedeniyle sıradan demirden daha değerlidir ve ayrı bir sınıfta tartılır. Mıknatısı tutmayan ya da zayıf tutan parlak parçaları ayrı bir torbada götürün.

Beyaz eşyayı bütün olarak mı vermeliyim?

Bütün olarak vermek en pratik yoldur ve çoğu hurdacı beyaz eşyayı ayrı bir sınıfta alır. İçindeki motor ve bakır parçaları ayırmak ek gelir sağlayabilir ama soğutucu gaz içeren cihazların sökümünü uzmana bırakmak gerekir.

İnşaat demiri hangi sınıfa girer?

Kalın ve temiz inşaat demirleri genellikle ağır demir sınıfına yakın değerlendirilir. Üzerinde beton kalıntısı varsa bu kalıntı ağırlığa dahil edileceği için temizlemek ya da hurdacıyla bu konuyu konuşmak gerekir.

Neden demirin fiyatı her hafta değişiyor?

Demir fiyatları çelik üretimindeki talebe, ithalat fiyatlarına ve döviz kurlarına bağlı olarak değişir. Bu yüzden bir hafta önceki fiyatla bugünkü fiyat farklı olabilir; satış gününe yakın bir tarihte güncel fiyatı sormak en doğrusudur.

Demir hurdanızı satmak için size en yakın hurdacıyı bulun ya da ilinizin hurdacı listesine bakın.