Sarı (Pirinç), Bronz, Kalay ve Nikel Hurdası: Farkları ve Değerlendirilmesi

Sarı (pirinç) bakır ile çinkonun, bronz ise bakır ile kalayın alaşımıdır; ikisi de bakır içerdiği için değerlidir ama bileşimleri farklı olduğundan ayrı sınıflarda alınır. Kalay çoğunlukla lehim ve kaplama olarak, nikel ise paslanmaz çelik ve özel alaşımların içinde karşımıza çıkar. Bu metalleri doğru tanımak ve karıştırmadan satmak, hurdadan alınan değeri belirgin biçimde artırır.

Bakır ailesinin "renkli" metalleri olarak da anılan sarı ve bronz, evlerde ve atölyelerde sanıldığından çok daha fazla bulunur. Musluklar, vanalar, rakorlar, kapı kolları, kilit göbekleri, süs eşyaları, mermi kovanları, burçlar ve pervaneler bu metallerden üretilir. Kalay ve nikel ise genellikle başka malzemelerin içinde ya da yüzeyinde yer alır. Bu yazıda bu dört metali birbirinden ayırt etmenin yollarını, hangi ürünlerde bulunduklarını ve hurdacıyla konuşurken dikkat edilecek noktaları anlatıyoruz.

Sarı (pirinç) hurdası

Hurdacılar arasında "sarı" olarak bilinen pirinç, bakır ile çinkonun alaşımıdır. Altın rengine yakın, parlak sarı bir görünümü vardır ve zamanla kararıp koyu kahverengiye dönebilir. Mıknatısa yapışmaz ve aynı büyüklükteki alüminyumdan çok daha ağırdır.

Pirinç nerelerde bulunur?

• Musluk, batarya ve duş başlıklarının gövdeleri
• Su ve doğalgaz tesisatındaki rakor, nipel ve vanalar
• Kapı kolları, menteşeler, kilit göbekleri ve anahtarlar
• Sayaç gövdeleri, hortum bağlantıları ve yangın vanası parçaları
• Süs eşyaları, şamdanlar ve eski mutfak gereçleri
• Boş mermi kovanları (av fişeği metal kısımları dâhil)

Pirinç hurdası nasıl sınıflandırılır?

Hurdacılar sarıyı genellikle temizliğine göre ayırır. Üzerinde başka metal, plastik ya da conta bulunmayan masif parçalar daha iyi değerlendirilir. Krom kaplı musluk ve bataryalar ise parlak gümüşi görünseler de içleri pirinçtir; kaplama nedeniyle çoğu zaman ayrı ve biraz daha düşük bir sınıfta alınırlar. Vanaların içinde çelik mil, plastik kol ya da kauçuk conta varsa bunlar söküldüğünde değer artar.

Sarıyı bakırdan ayırmak

Bakır kırmızımsı turuncu, pirinç ise sarımsı altın rengindedir. Yüzeyi kararmış parçalarda rengi görmek için görünmeyen bir yeri hafifçe zımparalamak yeterlidir. Pirinç de bakır içerir ama çinko oranı nedeniyle saf bakırdan daha düşük fiyatlanır; bu yüzden iki metali aynı torbaya koymamak gerekir.

Bronz hurdası

Bronz, bakırın kalayla oluşturduğu alaşımdır; bazı türlerinde alüminyum, fosfor ya da kurşun da bulunabilir. Rengi pirince göre daha koyu, kızıl kahverengiye yakındır. Pirinçten daha sert ve aşınmaya daha dayanıklıdır; bu yüzden sürtünmeye maruz kalan makine parçalarında tercih edilir.

Bronz nerelerde bulunur?

• Makine burçları, yatakları ve kaymalı rulmanlar
• Gemi pervaneleri ve deniz donanımları
• Pompa çarkları ve bazı vana gövdeleri
• Heykeller, plaketler, çanlar ve madalyalar
• Dişli çarklar ve bazı sanayi aksamları

Bronzu pirinçten ayırmak

Bronz ile pirinci gözle ayırmak her zaman kolay değildir. Genel kural olarak bronz daha koyu ve kızıl, pirinç ise daha sarı ve parlaktır. Parçanın kullanıldığı yer de ipucu verir: makine burcu ve yatak gibi aşınma parçaları çoğunlukla bronz, musluk ve rakor gibi tesisat parçaları çoğunlukla pirinçtir. Kesin sonuç için hurdacıların kullandığı alaşım analiz cihazları (el tipi spektrometreler) gerekir; büyük miktarlarda hurdacıdan bu ölçümü yapmasını istemek makuldür.

Bronz, içerdiği kalay nedeniyle genellikle pirinçten farklı ve çoğu zaman daha yüksek bir sınıfta değerlendirilir. Bu yüzden elinizde bronz olduğunu düşünüyorsanız pirinçle karıştırmayın.

Kalay hurdası

Kalay, gümüşi beyaz, yumuşak ve düşük sıcaklıkta eriyen bir metaldir. Saf hâliyle hurdada nadiren büyük miktarda bulunur; daha çok başka malzemelerin içinde ya da yüzeyinde yer alır.

Kalay nerelerde bulunur?

• Lehim teli ve lehim artıkları: Elektronik ve tesisat işlerinde kullanılan lehimlerin önemli bir kısmı kalay içerir. Lehim ustaları ve elektronik atölyelerinde biriken lehim artıkları ayrı toplanabilir.
• Kalay kaplı bakır: Kalaylı bakır teller ve baralar gri ya da gümüşi görünür; hurdacılar bunları parlak bakırdan ayrı değerlendirir.
• Bronz: Bronzun ana alaşım elementi kalaydır; bu yüzden bronz hurdası kalay içerir.
• Eski kalaylı kaplar: Geleneksel bakır kapların iç yüzeyine uygulanan kalay kaplama da bu gruba örnektir, ancak burada kalay miktarı çok azdır.

Kalay hurdasını satarken

Saf ya da yüksek oranda kalay içeren lehim artıkları, kurşun içerip içermediğine göre farklı değerlendirilir. Eski tip lehimlerin bir kısmı kurşun da içerir ve kurşun sağlığa zararlı bir metaldir; bu nedenle lehim artıklarını çıplak elle uzun süre ellememek, kapalı bir kapta biriktirmek ve hurdacıya içeriği hakkında bildiğiniz bilgiyi aktarmak gerekir. Kalay hurdasını her hurdacı almaz; elinizde bu tür malzeme varsa önceden arayıp sormak zaman kazandırır.

Nikel hurdası

Nikel, gümüşi beyaz, sert ve korozyona dayanıklı bir metaldir. Hurdada saf nikel çok nadir görülür; çoğunlukla alaşımların içinde bulunur.

Nikel nerelerde bulunur?

• Paslanmaz çelik: Yaygın paslanmaz çelik türlerinin önemli bir kısmı nikel içerir. Paslanmaz çeliğin sıradan demirden daha değerli olmasının nedenlerinden biri budur.
• Nikel kaplamalar: Bazı musluk, kapı kolu ve aksesuarlar nikel ya da krom-nikel kaplıdır.
• Özel alaşımlar: Türbin parçaları, ısıtıcı teller ve kimya sanayisinde kullanılan bazı alaşımlar yüksek oranda nikel içerir.
• Bazı şarj edilebilir piller: Nikel içeren pil türleri vardır; ancak pil ve akümülatörler tehlikeli atık sınıfında olduğu için normal metal hurdası gibi satılmaz, lisanslı toplama noktalarına teslim edilmelidir.

Nikelli malzemeyi tanımak

Nikel içeren paslanmaz çeliklerin önemli bir kısmı mıknatısa yapışmaz ya da çok zayıf yapışır. Bu özellik, paslanmaz çeliği sıradan çelikten ayırmak için pratik bir ipucudur. Yüksek nikelli özel alaşımlar ise görünüş olarak paslanmaz çelikten zor ayırt edilir ve gerçek değerleri ancak analizle belirlenir. Sanayiden çıkan ve özel alaşım olduğunu düşündüğünüz parçalar için analiz yapabilen hurdacılarla görüşmek en doğrusudur.

Bu metalleri satmaya hazırlık

1. Ayrı torbalar kullanın: Sarı, bronz, kalaylı malzeme ve paslanmaz çeliği birbirine karıştırmayın.
2. Yabancı parçaları sökün: Vanaların çelik millerini, plastik kollarını ve contalarını ayırın.
3. Kaplamalı parçaları ayrı tutun: Krom ya da nikel kaplı musluk ve aksesuarları masif sarıdan ayrı bir torbaya koyun.
4. Mıknatısla kontrol edin: Mıknatısa yapışan her parçayı demir torbasına ayırın.
5. Tehlikeli atıkları karıştırmayın: Pilleri, aküleri ve elektronik kartları metal torbalarına koymayın.
6. Fotoğraf ve yaklaşık ağırlık hazırlayın: Hurdacıya ön bilgi vermek, doğru fiyat ve sınıf konuşmanızı kolaylaştırır.

Hurdacıyla konuşurken

Bu metallerin fiyatları bakır, kalay ve nikel gibi uluslararası piyasalarda işlem gören metallere bağlıdır ve sık değişir. Satış gününe yakın bir tarihte güncel fiyatı sorun; her metal için ayrı fiyat isteyin; kaplamalı ve masif parçaların farkını konuşun. Büyük miktarlarda alaşım analizi yapılıp yapılmayacağını ve sonuca göre fiyatın nasıl belirleneceğini önceden netleştirin. Tartıyı görmek, darayı konuşmak ve ödeme şeklini baştan belirlemek, diğer hurda türlerinde olduğu gibi burada da anlaşmazlıkların önüne geçer.

Sık sorulan sorular

Krom kaplı musluk sarı olarak mı alınır?

İçi pirinç olduğu için sarı ailesindendir ama kaplama nedeniyle çoğu hurdacı onu masif sarıdan ayrı ve biraz daha düşük bir sınıfta alır.

Bronz mu pirinç mi olduğunu nasıl anlarım?

Bronz genellikle daha koyu ve kızıl, pirinç daha sarı ve parlaktır. Parçanın kullanıldığı yer de ipucu verir. Kesin sonuç için hurdacının analiz cihazıyla ölçüm yapmasını isteyebilirsiniz.

Paslanmaz çelik nikel olarak mı satılır?

Hayır, paslanmaz çelik kendi sınıfında satılır. İçindeki nikel nedeniyle sıradan demirden değerlidir ama saf nikel fiyatından alınmaz.

Lehim artıklarını her hurdacı alır mı?

Hayır. Kalay ve lehim artıkları özel bir malzemedir ve her hurdacı almaz. Önceden arayıp sormanız gerekir.

Bu metalleri satmak için size en yakın hurdacıyı bulun ya da ilinizin hurdacı listesine bakın.